vrijdag 10 januari 2014

Veranderen van gedrag

Zoals een lezeres schreef deze week: overal loert het gevaar van uitgeven. Weinig geld hebben betekent helaas niet altijd dat je ook weinig geld uitgeeft. Veel mensen herkenden zich in mijn beschrijving van de oude spaarcentje: ondoordacht geld uitgeven en mateloos zijn. Niet iedereen is een geboren zuinigerd en anderen leven met gemak van jongs af aan heel spaarzaam. Hoe kan dat? Is het gezin waarin je opgroeit bepalend, zijn het je genen? Sommigen verenigen twee levensstijlen in zich en kunnen makkelijk switchen als dat nodig is, zoals Izerina omschreef:

"Het antwoord op je vraag kan ook "beiden"zijn. Ik spaarde mijn snoep en heb altijd een buffer gehad. Maar gaf in de vette jaren gemakkelijk geld uit aan boeken,weekendjes weg,lekker eten.Ik was me daar goed van bewust en genoot er van. Daardoor had ik speelruimte toen het inkomen halveerde en ook die buffer om de kosten van de alternatieve gezondheidszorg te kunnen betalen."

De knop vinden om mijn gedrag rond geld aan te passen was iets dat jaren duurde. Al sinds ik op mezelf woonde wisselde ik periodes van veel geld uitgeven af met perioden dat ik spaarde en zuinig leefde. Achteraf gezien duurden de periode van zuinig leven net zo lang tot het doel was bereikt. Ik heb me bijvoorbeeld ooit eens om laten scholen tot kok en leverde mijn goed betaalde baan bij een uitgeverij in voor een onzekere toekomst. Om mijn plan te laten slagen had ik uitgerekend dat ik een jaarinkomen bij elkaar moest sparen om mezelf de tijd te geven een opleiding te volgen en werk te vinden. Dat lukte. Toen ik eenmaal als kok werkte, stapte ik naadloos in mijn oude gedrag van bankafschriften niet bekijken.

Voor veel mensen die ook hun gedrag proberen aan te passen, zal dit herkenbaar zijn. Soms lukt het -soms zelfs heel lang - maar altijd (bijna altijd) zak je weer terug. De dooddoener 'gewoon doen' werkt niet. Ook is het niet een kwestie van de juiste knop vinden. Die vond ik al tig keren maar gooide hem net zo  hard weer weg. Het 'weten' is kennelijk niet voldoende garantie voor 'het goed doen' (los van het feit dat wat 'het goed doen' is, wisselt per periode in je leven). Toch is er er wel iets te roepen over het succesvol veranderen van je financiële gedrag.

Bedot je brein!
Wie ooit heeft gelijnd of gerookt weet dat voornemens vaak niet werken. Met de kennis die ik nu heb weet ik dat het voornemen niet meer te snoepen en 20 kilo afvallen een gebied in je hersens triggert (de amygdala) dat daardoor meteen alarm slaat en in verzet komt. Elke grote verandering is moeilijk want oude patronen moeten worden gebroken. Patronen zijn als groeven in een plaat, let je even niet op, dan donder je zo weer in een groef en zie er dan maar weer eens uit te komen want het voelt zo vertrouwd. Daarom is het zaak zó te veranderen dat het niet aanvoelt als veranderen: met kleine stappen.


Houd je uitgaven bij en werk met budgetten
Dit liedje blijf ik eindeloos zingen. Het begint en eindigt met overzicht. Hoe kun je weten of je bespaart als je niet bijhoudt wat er uitgaat? Uiteindelijk begint het met kennis over wat er überhaupt mogelijk is. Schattingen werken niet als je ze niet toetst. Mensen die niet bijhouden wat ze uitgeven aan boodschappen, schatten dat vaak volledig verkeerd in en schrikken zich wezenloos als ze het wél gaan bijhouden.

Stel concrete doelen
Zo maar gaan bezuinigen heeft geen zin. Werk ergens naar toe en geniet ervan als je het hebt bereikt.  Wel is het heel belangrijk dat je doelen concreet zijn. 'Ik moet wat meer op de centen letten' is als doel niet voldoende. Beter is 'ik wil per week € 15 minder uitgeven'. Omschrijf liefst ook op welk gebied je dat denkt te bereiken en hoe. Dus bijvoorbeeld: 'Ik ga besparen in de categorie 'divers',  'ik stop met koffie kopen voor onderweg in de trein en bespaar daarmee per week € x uit'. Of: 'ik ga besparen op 'abonnementen', neem een abonnement op de bieb en lees daar tijdschriften, de krant en leen boeken. Ik bespaar daarmee € x per maand/jaar uit. Een concreet doel laat zich makkelijk omschrijven en is ook goed te meten.

Wees realistisch en flexibel
Soms werkt een bezuiniging niet omdat je voor de uitvoering ervan té veel afhankelijk bent van andere factoren. Bezuinigen op de energiekosten is moeilijk in een tijd van prijsstijgingen en als de winter extreem koud is. Erken ook dat er soms een onderliggend probleem is. Als het je maar niet lukt om die pakjes voorgesneden groenten te laten liggen dan is je probleem misschien 'tijd'. Jezelf als doel stellen niet meer voorgesneden groenten te kopen werkt niet als je gillend van de honger uit je werkt thuis komt en binnen een half uur eten op tafel moet zetten om te voorkomen dat je kinderen veranderen in een meute wolfshonden. Dus: zomaar schrappen en voornemen werkt niet. In bovenstaand geval zou je misschien kunnen overwegen in het weekend vooruit te koken.

Tijd investeren is geld besparen
Investeer in het maken van een weekmenu. Leer vooruit te denken. Laat je niet overvallen door omstandigheden die elke dag/maand/jaar terugkomen. Zit je nu nog op de blaren van de feestuitgaven? Maak dan nu een plan over hoe je dat dit jaar anders gaat aanpakken.

Sta op als je valt
Als ik iets heb geleerd is dat succes niet betekent dat je nooit meer valt, maar dat je altijd weer opstaat hoe vaak je ook valt. Straf jezelf niet met uitglijders door te stoppen 'want het lukt toch niet'. Kijk waarom je viel, leer er van en ga door. Een begroting klopt nooit. Er komt altijd van alles tussendoor fietsen, dat is normaal, zo is het leven. Houd ruimte over voor onverwachte rare fratsen, leer flexibel te zijn en sta op als je valt.


De afgelopen jaren heb ik door mijn ziekzijn geleerd dat het leven volledig anders kan uitpakken dan je wilt, wenst en verwacht en dat dit niet erg hoeft te zijn. In mijn geval was het voordeel dat langdurig platliggen de oude groeven in de plaat heel erg heeft veranderd. Aan de andere kant kan geld uitgeven tegenwoordig ook vanaf de bank, verleidingen blijven dus wel overal vandaan komen.
Voor mezelf heb ik het gevoel dat ik wel redelijk op de rit ben. Ik ben niet meer bang voor uitglijders. Het grote verschil met vroeger is vooral dat ik opsta als ik val, op alle gebieden. Ik kon heel streng in de leer zijn met hoe ik zaken aanpakte en was dan volledig van de rel als de werkelijkheid anders was dan bedacht. Nu ga ik ervan uit dat het toch wel anders zal lopen dan ik vooraf bedenk en houd daar rekening mee. Maar de tijd zal uitleren hoe ik eindig: in een afbetaald huis of in een doos onder de brug.....
 

Wat helpt jou bij het veranderen van gedrag?
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...