donderdag 13 december 2012

Wat is wenselijk voor de economie? En voor ons?

Eergisteren was bij 'Eén Vandaag' een item over het aflossen van de hypotheek. Ik werd eerder die dag benaderd door de redactie of ze me mochten interviewen over dit onderwerp. Ik bedankte vriendelijk voor de eer, maar was natuurlijk wel zo getriggerd dat ik om kwart over 6 voor de TV zat.  Insteek van de uitzending was dat extra aflossen op de hypotheek jarenlang taboe was, maar inmiddels niet meer. ING berichtte eerder deze week al 42 % extra aflossingen te moeten verwerken dit jaar, ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Andere banken bevestigen dit bericht. Het taboe mag dan verdwenen zijn, maar is aflossen wel altijd zo verstandig, was de centrale vraag. Want wie aflost, koopt geen nieuwe bank, is de stelling. Is dat niet nadelig voor de economie?

Twee geïnterviewden mochten daar iets over roepen, die qua verhaal tegen over elkaar stonden. Enerzijds besparingsexpert Marieke Henselmans die voor is en anderzijds econoom Mathijs Bouman die flink wat vraagtekens bij aflossen plaatst.

700.000 huizen in Nederland staan onder water, dat betekent dat je meer hypotheek hebt dan dat je huis waard is. 'Aflossen is het enige wat je kunt doen om dit op te lossen' zegt Henselmans en ik ben het met haar eens. Wie niet aflost, heeft aan het einde van de periode van renteaftrek, een hoge schuld waar een huis tegenover staat dat minder waard is. Met een beetje pech is dat ook nog net in de periode dat jij met pensioen gaat en minder inkomen hebt.

Econoom Mathijs Bouman stelt daar tegenover dat aflossen eigenlijk alleen noodzakelijk is voor twee groepen huizenbezitters: de eerste groep is die mensen die een tophypotheek namen waarna de waarde van het huis flink is gedaald (wij namen weliswaar geen tophypotheek maar kochten in 2007 ons huis en dat is alleen maar in waarde gedaald) én de tweede groep wordt gevormd door mensen die bovenop hun hypotheek ook nog eens extra hebben geleend om een dakkapel of keuken te bekostigen. De schuld is vele malen hoger dan het woningbezit.

Al je spaargeld pompen in aflossen is niet zinvol volgens hem. Een goede reden waarom niet, heb ik niet gehoord. Omdat hij het niet nodig vindt? Nee, omdat het slecht is voor de economie! Met een te verwachten krimp van 0,6 %  krijgen we weer eens te horen dat wie de hand op de knip houdt, de economie om zeep helpt.

Zijn wij er om de economie te laten groeien of is de economie voor ons en van ons? vraagt Henselmans zich terecht af. Ik ben geen econoom en kan zelfs niet eens heel goed rekenen, maar zie wel dat sommige mensen zoals Bouman nog steeds geloven in de luchtbel en de fabel van meer en groter is beter.

Steeds meer geloof ik dat we toe moeten naar andere waarden in de economie. Nu wordt alles uitgedrukt in geld. Maar het systeem zoals wij het kennen, werkt niet meer. We hebben jaren lang met zijn allen op de pof geleefd en dat los je niet op door vervolgens maar door te gaan met kopen om het systeem in stand te houden.

Toevallig publiceerde Duurzaam nieuws eergisteren een bericht dat hier naadloos op aansluit. Heel duidelijk wordt daarin uitgelegd dat het huidige economische systeem een feodaal systeem is, ontworpen ' om te voorzien in de voortdurende behoefte bij de toenmalige elite. De bankiers die vanaf de 18e eeuw het geldscheppingsproces in handen kregen - en hun aandeelhouders - werden onvoorstelbaar rijk door de rente die aan de bank werd betaald over schulden, die in de meeste gevallen niet konden worden afgelost omdat de inkomsten uit belastingen lager waren dan de staatsuitgaven. Geld dat uit het niets werd gecreëerd leverde particuliere bankiers en de relatief kleine groep rondom hen in de afgelopen drie eeuwen een vermogen op dat het voorstellings-vermogen te boven gaat.' (citaat afkomstig van de website)

Kern van het verhaal is dat de menselijke maat is verdwenen. De economie zoals wij die kennen, is gebaseerd op angst. Angst voor verlies. En geld is ook psychologie. Wie angstig is maakt andere keuzes, dan wie relaxt in het leven staat (overigens ben ik daar nu een heel leuk en interessant boek over aan het lezen, waarvan binnenkort een recensie volgt). Voor grote aankopen zoals een auto of een tv gaan we naar een winkel en maken zelf een keuze of we kijken uren op internet op vergelijkingssites, maar voor de aanschaf van een huis varen we blind op een adviseur 'die het wel beter zal weten' of op economen die zeggen dat aflossen slecht voor de economie is.


In de geldeconomie waarin we leven, is de toegenomen hoeveelheid geld de enige manier om groei te meten. Alles moet dus groter, grootschaliger en mondialer. Systemen die vastlopen en in elkaar klappen, hebben zo ook steeds meer verstrekkende gevolgen. De oplossing is volgens mij om terug te gaan naar de menselijke maat: kleinschaligheid, lokale initiatieven, geen grote verzekeraars maar broodfondsen, etcetera.

Ik ben niet de enige die zo denkt: ´Kenmerkend voor een geldeconomie is, dat geld daarin centraal staat en niet de welvaart en het welzijn van de samenleving. Het succes van een geldeconomie wordt gemeten aan groei. Hoe die groei tot stand komt is daarbij niet van belang.´(citaat afkomstig van
Duurzaam nieuws).  


Zaken kleiner zien, zorgt voor een ander perspectief. Als de norm niet meer  ongeremd groeien is maar in plaats daarvan voor jezelf en anderen zorgen, krijg je toch een heel andere samenleving. Eén waar aflossen betekent dat je schuldenvrij door het leven gaat, misschien minder hoeft te werken en daardoor voor anderen kunt zorgen of in staat bent met buurtgenoten een moestuin te beginnen.

Uiteindelijk begint een andere samenleving bij jezelf,  met stoppen met kopen om het kopen, stoppen met jezelf gek maken om het zoveelste hebbeding te bemachtigen, besluiten dat je geen I-pad of een tablet of wat dan ook nodig hebt om toch een prettig leven te hebben.

Wat denk jij? Is groei altijd goed en oneindig? Als we groei niet meer in geld uitdrukken, hoe bepalen we dan groei of vooruitgang? Wat als geld niet meer het belangrijkste ruilmiddel wordt, maar tijd?


Het stukje van Eén Vandaag kijken? Klik hier
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...